Inleiding

Het begrip capaciteit wordt op verschillende manieren gedefinieerd. Om het begrip specifieker te omschrijven wordt onderscheid gemaakt in twee vormen:

  1. De beschikbare capaciteit geeft aan wat de mogelijke output is van een proces, uitgedrukt in in beschikbare tijd waarin geproduceerd kan worden of in producten per tijdseenheid. Dit is eigenlijk wat je KUNT (wat het proces KAN produceren).
  2. De gerealiseerde capaciteit geeft aan wat de werkelijke output is van een proces of de doorvoersnelheid of Throughput (TH). Dit is eigenlijk wat je DOET (wat het proces werkelijk produceert). In het vervolg wordt voor de gerealiseerde capaciteit de term Throughput gebruikt
We kijken in deze les naar de beschikbare capaciteit op bedrijfsniveau (meerdere processen) en op proces(stap)niveau.



Inhoud
De beschikbare capaciteit op bedrijfsniveau


Deze is opgebouwd uit de onderstaande delen:
    • Totale bedrijfstijd
      Dit is de totale tijd dat het bedrijf geopend is en de processen in principe beschikbaar zijn om te produceren
    • Geplande bedrijfstijd (Planned operating time)
      Dit is de totale bedrijfstijd minus de geplande stilstanden 
      Voor de geplande stilstanden kun je denken aan:
      • pauzes
      • gepland overleg
      • gepland onderhoud
      • geplande reiniging
    • De Productieve tijd en  ongeplande stilstanden (Downtime ).
      Dit zijn de uren dat het proces of de apparatuur daadwerkelijk beschikbaar is voor productie
      Voor de ongeplande stilstanden kun je denken aan:
      • storingen
      • wachten
      • omstellen
      • snelheidsverliezen
      • etc.
De categorisering geplande - of ongeplande stilstand kan per situatie of bedrijf verschillend zijn. Het omstellen bijvoorbeeld wordt soms als gepland gezien en soms als ongepland. Voor het berekenen van de beschikbare capaciteit kan de downtime meegenomen worden als deze voldoende constant is. Ook dat is een discussiepunt, veelal afhankelijk van de situatie. We komen daar later nog op terug.

De beschikbare capaciteit is in bovenstaande beschrijving in principe gelijk aan de Productieve tijd in de figuur. In de praktijk is de ongeplande stilstand vaak niet in beeld. Deze wordt dan vaak (maar veelal ten onrechte!) gelijk aan 0 gesteld, waardoor de Beschikbare capaciteit gelijk wordt aan de geplande bedrijfstijd.

Een rekenvoorbeeld
We kijken hier wat dit betekent in het onderstaande voorbeeld: Een bedrijf werkt 5 dagen per week van 7:30 tot 16:15 uur. De medewerkers hebben een ochtendpauze van 15  minuten en een lunchpauze van 30 minuten. Het bedrijf is in de zomervakantie 1 week gesloten, en rond de kerst 2 weken. Ook tijdens landelijke feestdagen is het bedrijf gesloten. Ook de vrijdag na hemelvaart is het bedrijf gesloten (zoals de meeste bedrijven). Voor het weekend (of vrije dagen) wordt er altijd een uur schoon gemaakt.  

We berekenen eerst de totale bedrijfstijd uitgaande van 52 weken per jaar :
    • Het bedrijf is 3 weken per jaar gesloten: zo blijven 49 weken over, a 49 x 5 = 245 dagen
    • De landelijke feestdagen moeten hier van af getrokken worden.
      • 2e paasdag (1x)
      • koningsdag (1x)
      • Hemelvaart (2x)
      • 2e pinksterdag (1x)
      • (let op: kerst en nieuwjaar zijn al verrekend in de 3 weken sluiting)
Dit zijn in dit geval 5 dagen in totaal wat de totale bedrijfstijd brengt op 245 - 5 = 240 dagen. Dit gebruiken we als uitgangspunt voor het berekenen van de beschikbare capaciteit (in uren).

    • Op elke dag is het bedrijf open van 7:30 tot 16:15. Dit is 8 uur en 45 minuten. Hier worden de pauzes van afgetrokken (we hebben geen informatie over verdere geplande stilstanden).
      • ochtend pauze 15 minuten
      • lunchpauze 30 minuten
        Dit brengt het aantal beschikbare uren per dag op 8:45 - 0:45 = 8 uur
    • Het schoonmaken vraagt 1 uur per week, we gaan hier uit van de 48 weken zoals berekend.
In totaal is dan de beschikbare capaciteit: 240 dagen x 8 uur - 48 uur schoonmaak = 1920 - 48 = 1872 uur per jaar

De beschikbare capaciteit op procesniveau
Voor de beschikbare capaciteit (Cb) op procesniveau kijken we naar de Bewerkingstijd die een maat is voor wat proces kan presteren. De gerealiseerde Cyclustijd geeft vaak een indicatie van wat een proces daadwerkelijk produceert en is daarmee een maat voor de gerealiseerde capaciteit (Cr).

Beiden zijn niet altijd bekend in een organisatie. Het is dan goed om deze gegevens zelf te meten en zo ook een goed beeld te krijgen van hoe deze is opgebouwd.



Kennisclips

Er zijn geen relevante kennisclips voor dit onderdeel.

Extra bestanden
Er zijn geen relevante bestanden voor dit onderdeel.


Extra literatuur

Er is geen relevante literatuur voor dit onderdeel.



Laatste wijziging: dinsdag, 5 september 2023, 20:42