Inleiding

Het begrip takttijd van een proces is een typische Lean term. Hoewel in de praktijk niet veel bedrijven echt werken met een takttijd is het toch een belangrijk kenmerk van een proces. De takttijd kan worden omschreven als de tijd tussen twee producten welke benodigd is om exact te kunnen voldoen aan de klantvraag. De takttijd beschrijft eigenlijk de hartslag of het ritme waaraan een Lean productiesysteem moet voldoen (en is dus eigenlijk de door de klant gevraagde cyclustijd).

Inhoud

Takt is Duits voor een precies tijdsinterval of ritme, zoals een metronoom dat aangeeft in de muziek. De takttijd wordt vaak gebruikt als het interval waarmee producten naar een volgend productiestation werden verplaatst. Het concept werd in de jaren 1950 bij Toyota op grote schaal toegepast en is sindsdien wijdverbreid bij veel bedrijven die Lean toepassen. De takttijd van een proces wordt regelmatig aangepast (maar niet bij elke wijziging in de klantvraag).


De takttijd wordt berekend met behulp van onderstaande formule





Het doel van takttijd is om de productie precies af te stemmen op de vraag. We willen dat een proces zo goed mogelijk produceert in het ritme van de klant. Als  bijvoorbeeld een fietsenfabriek 480 minuten per dag werkt en de klanten 240 fietsen per dag vragen, is de takttijd 480 / 240 = 2 minuten per fiets. Het proces levert dan precies in het ritme van de klantvraag. Als klanten twee nieuwe zeilboten per maand willen, is de takt tijd ongeveer twee weken per boot.

De takttijd wordt uitgedrukt in de tijdseenheid (seconden, minuten, uren) per eenheid product. De teller in de bovenstaande formule is de beschikbare werktijd. De tijden dat het proces niet draait, moeten dus buiten beschouwing worden gelaten. Als het proces bijvoorbeeld slechts in twee ploegen werkt (8 uur per ploeg) gedurende vijf dagen per week, nemen we alleen deze twee ploegen voor vijf dagen per week op. Ook regelmatige pauzes moeten buiten beschouwing worden gelaten. We hebben dan in vier weken in totaal 5 (dagen per week) x 2 (ploegen) x 8 (uur per ploeg) x 4 (weken) = 320 uur beschikbare werktijd. (Omdat we hier geen gegevens over de pauzes hebben laten we deze hier buiten beschouwing) zie ook De beschikbare capaciteit van een proces(stap)

De noemer van de formule is de totale vraag van de klant gedurende de beschikbare werktijd. Dit kan de voorspelde vraag voor de toekomst zijn, maar ook bijvoorbeeld de vraag die je in de afgelopen maand hebt gehad. Indien de klant dus per vier weken (maand) 10.000 producten bestelt, wordt de beschikbare werktijd van die maand gedeeld door het aantal producten. De takttijd in dit voorbeeld wordt dan 320 uur / 10.000 stuks = 320 * 60 min / 10.000 stuks = 19.200 / 10.000 = 1.92 minuten per stuk.

De takttijd in relatie tot de cyclustijd
De Cyclustijd moet altijd kleiner zijn dan de Takttijd, anders kan niet voldaan worden aan de klantvraag. Als de Cyclustijd echter veel kleiner is dan de Takttijd, dan kan het proces veel sneller produceren dan de klantvraag. Dan is er sprake van overproductie. In onderstaande kennisclip wordt dit fraai toegelicht.


Variatie in de takttijd
Voor het bepalen van de takttijd in de current state kijken we naar de afgelopen periode (maand? kwartaal? jaar). Belangrijk hierbij is om rekening te houden met variatie in klantvraag. Die is soms willekeurig maar kan ook bijvoorbeeld seizoensgebonden zijn, zoals je in de onderstaande grafiek voor de woonbranche kunt zien. In zo'n situatie zou je bijvoorbeeld twee takttijden kunnen bepalen: één voor het hoogseizoen (oktober t/m januari) en één voor het laagseizoen (februari t/m september). Dit soort verschillen is een reden waarom bedrijven hun processen vaak inrichten om op meerdere takttijden te kunnen werken. Zij passen dan de inrichting van hun processen (bv aantal medewerkers) aan op de klantvraag.



Kennisclips

Onder vind je een compacte video waarin het begrip wordt uitgelegd



In deze video wordt de relatie tussen cyclustijd en takttijd uitgelegd.

 
 

Extra bestanden
Er zijn geen relevante bestanden voor dit onderdeel.


Extra literatuur

Er is geen relevante literatuur voor dit onderdeel.


Last modified: Wednesday, 23 August 2023, 10:54 PM